Heimili þeirra stærstu

Þessi grein birt­ist áður í blaðinu VEIÐI XV sem Veiðihornið gaf út í apríl 2026. 

Henrik Kassow Andersen ræðir Lakselv og HKA Sunray

Hann er stórt nafn í laxveiðinni á norðurhveli. Þekkir bransann inn og út. Hann rekur Lakselv í nyrsta hluta Noregs og hefur verið í leiðsögn árum saman á Íslandi og veitt allar helstu ár hér á landi og í mörgum af þeim löndum sem hafa státað af góðri laxagengd. Þetta er hinn danski Henrik Kassow Andersen. Búsettur í Danmörku utan laxveiðitímans en þess á milli á ferð og flugi og oftast til nyrstu héraða Noregs.

„Það eru fjögur svæði í heiminum þar sem Atlantshafslaxinn er enn í einhverjum mæli. Auðvitað er það Ísland og svo eru það árnar nyrst í Noregi. Kólaskaginn í Rússlandi er enn á þeim stað að flokkast sem öflugur áfangastaður. Svo er það nyrsti hluti Kanada. Þar er enn að finna sterkar laxagöngur. Vissulega vitum við ekki mikið um Kólaskagann eftir að stríðið braust út í Úkraínu. En ég trúi því að þar séu enn ár með sterkum göngum, þó að orðrómurinn sé að þar sé sama þróunin í gangi og við höfum víða upplifað. Vonandi kemur sá tími fljótlega að friður kemst á og við getum séð það sjálfir, hver staðan er,“ svarar Henrik þegar við spyrjum hann um stöðuna á Atlantshafslaxinum.

20 pund á móti 20 kílóum

Heimavöllurinn hans er Lakselv. Ein af þessum nafntoguðu norsku stórlaxaám. Þar veiðast mun stærri laxar en á Íslandi. Norsku stórlaxa­genin eru þekkt hjá flestum laxveiðimönnum. Munurinn á að fá tuttugu punda lax á Íslandi og fjörutíu punda lax í Lakselv er eins og fólk getur ímyndað sér, gríðarlegur. Annar leikur og erfiðari.

„Já stórlaxagenin sem Lakselv og fleiri ár hafa að geyma draga að fólk allsstaðar að úr heiminum. Laxinn okkar, þessir stærstu dvelja í sjó fjögur og upp í fimm ár. Mikið af laxinum okkar er þrjú ár í sjó en við erum líka með fiska sem koma aftur eftir tvö ár,“ upplýsir Henrik.

Til að setja þetta í samhengi fyrir fólk þá eru íslensku laxarnir að koma til baka eftir að hafa verið eitt til tvö ár í sjó á fæðuslóðinni. Komi þeir til baka eftir ár þá flokkast þeir sem smálaxar. Oft á bilinu 60 til jafnvel 70 sentímetrar. Þeir sem eru tvö ár í sjó koma til baka sem stórlaxar og þá oft á bilinu 75 til 100 sentímetrar. Sjaldgæft er að íslenskur lax, núorðið dvelji lengur en tvö ár í sjó. Þeir laxar sem koma aftur eftir þrjú ár í sjó eru laxar sem hæglega geta náð þrjátíu pundum.

„Stærðin á laxinum hjá okkur og í fleiri ám í Norður Noregi, eins og Alta dregur að veiðimenn víða að úr heiminum. Lakselv er í vatnsmagni á stærð við Eystri Rangá, en alveg kristaltær. Árbotninn er hvítur og stafar það af framburði úr fjöllunum. Svo fer að vaxa þörungur þegar líður á sumar og þá verður botninn græn- og brúnleitari. En vatnið er tært allt sumarið.“

Henrik Kassow með 11,5 kílóa lax úr veiðistaðnum Bergkroken. Hann segir þetta vera meðal stærð í júlí í Lakselv.

Svæðið gengur undir nafninu Olderö og þar eru yfir besta veiðitímann tólf stangir. Í upphafi og í lok tímabilsins er stangirnar tíu. Upphaflega þegar starfsemin fór í gang voru þeir bara með fjórar stangir. En þeir hafa náð samningum við sífellt fleiri landeigendur og verið að stækka veiðisvæðið jafnt og þétt. Hollinn í Lakselv eru sjö dagar. „Þetta er svo langt ferðalag að við fáum fólk ekki hingað til okkar í þrjá daga. Þannig að hjá okkur er veitt í viku. Frá sunnudegi til sunnudags.“

Leigðu Ytri Rangá í átta sumur

Henrik var leiðsögumaður á Íslandi í mörg ár og kom að rekstri Ytri Rangár í átta sumur þegar félagi hans, Olaf Furre leigði ána. Þetta voru árin 2014 til 2021. Hann viðurkennir að hluti af honum sakni hennar enn í dag.

En verkefnin eru ærin. Lakselv er rekin með svipuðu sniði og þekkist á Íslandi og í Skotlandi. Svæðið sem veiðimenn hafa aðgang að í Lakselv eru eingöngu fyrir þeirra gesti. Vissulega eru svæði þar sem hinn bakkinn tilheyrir ríkinu og þar geta mætt veiðimenn. Norska ríkið á hluta af ánni og þar getur almenningur veitt. En eins og Henrik segir þá eru þeir víða með báða bakka á leigu og þar sem hinn bakkinn er opinn þá eru það yfirleitt staðir sem getur verið erfitt að komast að eða erfitt að veiða frá hinum bakkanum. „Svæðið okkar eru mjög prívat og í ætt við það sem Íslendingar þekkja. Þau svæði sem ríkið á og eru á móti okkur eru nokkur en við getum ekkert gert í því. Ríkið vill ekki selja og við þurfum að lifa við það. Hins vegar erum við alltaf með betri bakkann þar sem þetta fyrirkomulag er. Við sjáum sjaldan veidda fiska á móti okkur og raunar ekki oft veiðimenn á þeim svæðum.“

Eitt af lykilatriðunum sem lífríki Lakselv nýtur góðs af er djúpt og mikið vatn sem áin kemur úr. „Þetta er mikilvægur griðastaður fyrir laxinn. Eftir hrygningu getur hann lifað af þarna og fær skjól í mestu hitunum. Hér getur orðið afskaplega heitt á sumrin og áin farið í jafnvel tuttugu gráður. Við sjáum þegar við fáum heitustu dagana, allt upp í 35 gráðu lofthita þá skríða þeir upp í vatn og hverfa þar í kaldara vatn og fullkomið skjól. Þarna er líka alvöru vetur og ána leggur gjörsamlega og það er hægt að keyra eftir henni á snjósleða. Þær ár sem eru þekktar fyrir þessa stóru laxa sýnist mér að eigi það allar sameiginlegt að koma úr stórum vötnum eða með slíkt umhverfi þar sem virðist vera griðastaður fyrir laxinn.“

Henrik segir að þeirra rannsóknir hafi sýnt að laxinn sem þeir veiða í Lakselv og er sleppt, snúi gjarnan aftur eftir nokkur ár. Það hefur verið staðfest með því að lesa í hreistursýni. Þetta er merkilegt. Ef við horfum á lífsferil laxa á Íslandi þá er algengt að seiðin fari út á öðru eða þriðja ári. Einhver eru lengur og getur árferði skipt þar mestu máli. Stærstu laxarnir í Lakselv eru þannig orðnir níu til tíu ára þegar þeir veiðast sem fimmtán til tuttugu kílóa laxar. Á Íslandi er dæmigerður níutíu plús lax fimm til sex ára. Þrjú ár í ánni sem seiði og svo tvö ár á fæðuslóð sem unglax og síðar stórlax þegar hann snýr aftur.

Íslendingar með marga stóra

Það er skemmtileg staðreynd að flestir stærstu laxarnir sem veiddust í Lakselv í fyrra voru  veiddir af íslenskum veiðimönnum. Snorri Sigurðarson og Kristrún Ólöf Sigurðar­dóttir  veiddu bæði risalaxa í Lakselv í fyrra. Fiskurinn hans Snorra var  mældur og vigtaður áður en honum var sleppt og hann reyndist 125 sentímetrar og 46,7 pund. Það er eins og Henrik segir; „Fish of a lifetime.“

En þar með er ekki öll sagan sögð. Því fiskurinn hans Snorra veiddist aftur ellefu dögum síðar. Þá var hann líka mældur. „Við ætluðum varla að trúa þessu. En trýnið á honum hafði lengst um fjóra sentímetra. Hann hafði lést um þrjú hundruð grömm. Við sáum þetta svo greinilega að hér var um sama fisk að ræða,“ upplýsir Henrik. Í hans huga er þetta gott svar við þeim fullyrðingum fólks að það hafi ekkert upp á sig að vera að sleppa þessum stóru löxum. Þeir taki ekki aftur og geti átt í alls konar vandræðum eftir að hafa verið handleiknir af veiðimönnum. Þetta segir okkur bara þá sögu að veiða og sleppa virkar mjög vel og er ávísun á gott karma í mínum huga,“ staðhæfir Henrik. „Þessi fiskur tók Sunray og svo rauðan Frances í seinna skiptið. Sú fluga virkar allsstaðar,“ brosir hann.

Sami lax og Snorri Sigurðarson veiddi í Lakselv. Hér er það Stephan Dombaj jr. sem gleðst yfir þessum risalaxi. Hann var mældur fjórum sentímetrum lengri en þegar Snorri fékk hann. Norðmaðurinn miðar hins vegar allt við þyngdir og hann hafði tapað 300 grömmum, samanber krítartöfluna hér fyrir neðan.

Niðursveiflan ekki náð norður

Svæðið í Lakselv sem Henrik sér um er að stórum hluta í eigu Olaf sem er félagi hans og sá sem fjármagnar verkefnið. Olaf var einmitt maðurinn sem leigði Ytri Rangá á sínum tíma. Eitt af þeim rannsóknarverkefnum sem Olaf og Henrik hafa farið í við Lakselv er að þeir merktu fimmtíu niðurgöngulaxa eitt árið, með gervihnattamerkjum. Aðeins tveir fiskar lifðu til að veita merkilegar upplýsingar. Báðir þessir fiskar syntu beint í hánorður og héldu sig við norðausturströnd Svalbarða. Merkin losnuðu af þessum fiskum eftir sex mánuði. Henrik segir að þessar upplýsingar hafi komið þeim skemmtilega á óvart. Svæðið í kringum Svalbarða leggst undir ís á veturna og fiskveiðar eru eðli málsins lítið stundaðar á svæðinu. Hann telur að þetta kunni að vera ein ástæðan fyrir því hversu árnar nyrst í Noregi halda sínu á meðan að aðrar ár, sunnar eiga í miklum vandræðum.

Hvað varðar fjölda laxa sem veiddir hafa verið í Noregi síðustu ár hefur niðursveiflan verið mikil. Þó ekki í nyrstu héruðunum og Lakselv hefur átt sín bestu ár upp á síðkastið öfugt við það sem almennt hefur verið.

Það mátti lesa fleiri merkilegar upplýsingar úr gervihnattamerkjum laxanna sem lifðu. Þeir fóru á tveggja vikna tímabili niður á fjögur hundruð metra dýpi og voru þar í æti.

HKA Sunray

Við skiptum um umræðuefni. Margir veiðimenn kannast við og hafa notað fluguna HKA Sunray. HKA stendur fyrir skammstöfun á nafni Henriks Kassow Andersen. Hann hannaði þessa útgáfu af Sunray.