Veiðiparadísin Ármót

Þessi grein birt­ist áður í blaðinu VEIÐI XIV sem Veiðihornið gaf út í apríl 2025. 

Hafliði Halldórsson, hesta- og gæsabóndi í Rangárþingi ytra

Ármót í Rangárþingi ytra er ein besta gæsaveiðijörð á landinu. Þar ræður ríkjum Hafliði Halldórsson náttúrubarn og hestamaður. Það er alltaf mikið um að vera að Ármótum en bærinn dregur nafn sitt af því að jörðin er við ármót Þverár og Eystri Rangár.

Gæsaveiðitíminn er sennilega sá tími árs sem hvað mest annríki er hjá Hafliða. Þá koma skyttur víða að og kaupa þjónustu, leiðsögn og veiðileyfi.

Fólk þarf að sjá þetta með eigin augum

„Fólk mætir deginum áður og ég vil helst að það sé komið svona um klukkan sex. Þá getur fólk séð með eigin augum hversu mikið er af gæs í þeim akri sem við erum að fara að skjóta í, morguninn eftir. Ég er löngu orðinn hundleiður á að reyna að útskýra fyrir fólki að það séu hundruð eða þúsund gæsir í akrinum. Best að fólk sjái það sjálft.“ Fólk er búið að borða kvöldmat þegar það kemur í Ármót. Hann sest niður með hópnum um kvöldið og það er kaffi og kex og hann fer yfir stöðuna. „Stundum koma menn með ostabakka eða eitthvað til að nasla um kvöldið. Kannski opnuð ein rauðvín eða einn bjór. Sjálfur smakka ég aldrei áfengi fyrir veiði eða í veiði. Aldrei. Ég fer svo og stilli upp og græja allt sem þarf að vera klárt fyrir morgunflugið. Svo kíki ég aftur á gestina um kvöldið og held þá áfram að ljúga upp sögum og segja brandara.

Hér sést aðstaðan vel sem gæsa- og hestabóndinn hefur byggt upp.

Ég fer yfir alla hluti með mannskapnum. Byssur, skot og galla. Það er farið með allan búnað út í veiðihús sem er bara við hliðina á gistiaðstöðunni. Ég læt menn strax setja tuttugu til þrjátíu skot í vasa því að oft er erfitt að ná að hlaða þegar veiðin hefst og þá er eins gott að vera með skotin á sér. Ég vil ekki sjá nein byssubelti. Það getur komið sandur í þau og svo erum við með box með skotum í en það er bara lager þegar á þarf að halda. Ég fer mjög vel yfir öll öryggisatriði og hvernig menn eiga að haga sér með byssuna þegar við erum að undirbúa veiðina og þegar veiðin hefst. Ég vil ekki sjá nein slys hér.

Svo er farið í háttinn. Liðið vaknar á fyrirfram ákveðnum tíma og morgunmatur er klár. Ég skipa öllum á klósett og bursta tennur fyrir morgunmat. Það er allt klárt og við borðum morgunmat og þá er skipunin um að fara aftur á klósett fyrir þá sem þurfa.“

Hafliði er ekki að grínast með þetta. Reynslan er mikil og nýtist öllum vel þegar upp er staðið. Hann rekur miskunnarlaust á eftir hópnum til að allar tímasetningar standist. Oft eru einmitt fyrstu flugin þau öflugustu og þá er eins gott að allir sé klárir. Kvöldinu áður er búið að fara yfir umgengni um byssur í felustað og allir hafa fengið úthlutað á hvaða stað þeir verða. Það er ekki rétti tíminn að vera að ræða það þegar komið er á veiðislóð. Allir veiðimenn hafa sæti og það fer vel um mannskapinn. Hafliði gefur loka skipanir og keyrir því næst fjórhjólið í burtu, með vagninum sem skytturnar voru ferjaðar á. „Ég verð kominn aftur eftir sjö og hálfa mínútu og þá verða allir klárir,“ segir Hafliði hátt og snjallt og er rokinn.

Eini óvissuþátturinn er veðrið

Hafliði er alltaf sjálfur leiðsögumaður nema eitthvað stórkostlegt sé að. Þegar allir eru komnir í holur og hershöfðinginn er mættur fer hann stuttlega yfir nokkur lokaatriði, þenur flautuna og menn æfa sig á fyrstu öndunum sem eru að mæta í morgunkornið. Svo byrjar skytteríið.

Veiðin að Ármótum er vel skipulögð og Hafliði vill hafa stjórn öllum þáttum. Þó er eitt lykilatriði sem hann ræður ekki við. Það er veðrið. „Ef það eru sex sjö gráður að morgni, logn og flugur í andlitinu á manni og glampandi sól, þá er þetta erfitt. Það er alltaf betra að lenda í skíta veðri og frosti og kulda. Það er bara svoleiðis. Við skjótum alltaf til klukkan ellefu. Alltaf. Það er alveg sama hvort við byrjum klukkan hálf sex eða síðar þegar líður fram á haustið. Það er enginn kvóti og við skjótum bara það sem við viljum skjóta. Svo er alveg til í dæminu að menn vilji hætta fyrr. Ég hef lent í því að útlendingar vilja hætta klukkan níu. Segja bara við erum komnir með fimmtíu fugla þetta er orðið gott. Þá bara hættum við. Ég hef aðeins þurft að breyta um stíl þegar maður lendir í þessu því ég er aflamaður,“ hlær Hafliði og viðurkennir að honum finnist ennþá erfitt að hætta þegar flug er á fullu inn í akurinn.

„Útlendingar taka yfirleitt tvo til þrjá morgna. Íslendingar eru aðeins byrjaðir að gera þetta og ég var með átta manna hóp Íslendinga í fyrra sem tóku tvo morgna og þeir skutu alveg rosalega vel. Þeir voru í skýjunum. Í þeim hópi voru nokkrir sem höfðu farið í marga túra og verið kannski að kroppa í eina til fimm gæsir. Þarna skaut þessi hópur hátt í þrjú hundruð gæsir. Allir fengu sitt og voru gríðarlega ánægðir. Veiðilega voru menn svo bara í sjokki. Höfðu aldrei upplifað svona veiði áður.“

En þegar kemur að aflanum þá hefur Hafliði bent á Gunnar vin sinn sem verkar fuglinn upp á tíu. Reitir, svíður, sker, sinadregur og vacuum pakkar, allt eins og menn vilja. Svo eru auðvitað alltaf karlar sem vilja gera þetta sjálfir. Hittast í bílskúrnum og fá sér bjór og verka gæsir. Hafliða finnst það líka krúttlegt og hann skilur þá nálgum vel.

Rúmlega 90% eru Íslendingar

Útlendingar koma árlega að Ármótum. Fyrst voru það Rússar í gegnum þriðja aðila en það samstarf gekk ekki upp. Nú er Hafliði að taka á móti fólki víða að. Rússar sem eru búsettir í Bandaríkjunum og í Evrópu. Yfirgnæfandi hlutfall skytta sem koma eru Íslendingar. Rúm níutíu prósent. Svo koma hópar frá Bretlandi, Spáni og Danmörku. Hann segir þetta flinka veiðimenn og undan­tekningarlítið góðar skyttur og vilja ganga vel um landið og upplifi Ármót sem mikla veiðiparadís. „Ég lenti einu sinni í því að ég var með hóp og við misstum frá okkur fjórar særðar gæsir um morguninn. Ég sagði þeim ekki að hafa áhyggjur af þeim ég færi eftir skytteríið og myndi sækja þær allar. Þeir höfðu af þessu miklar áhyggjur en ég fór á fjórhjólinu að mýrinni eftir að ég var búinn að skila þeim í hús. Ég fann bara tvær gæsir og þá voru góð ráð dýr. Ég var með 170 gæsir hangandi í geymslunni, þannig að ég náði mér bara í tvær úr þeim stafla og sýndi þeim. Sérstaklega var ein kona í hópnum sem var mjög ákveðinn að við yrðum að ná þeim öllum. Hún faðmaði mig af þakklæti. Þetta endaði allt vel,“ kímir kallinn.

Það gerist  tvisvar eða þrisvar á hausti að blíðuveður getur leitt til þess að veiðin er nánast engin. „Ég kalla það ekki veiði ef við erum að skjóta einhverjar tíu gæsir. Þá tek ég ekki greiðslu fyrir veiðina. Ég býð mönnum þá fría endurkomu. Auðvitað verð ég að rukka fyrir gistinguna og þann þátt en veiðina bæti ég þeim ef þeir vilja. Auðvitað fer þetta eftir aðstæðum. Ef menn eru óvanir og hitta lítið eða ekkert þá er ég ekki að bjóða endurkomu. Ef það er að koma mikið af fugli og menn bara hitta ekki þá segi ég gjarnan, ekki nota Ármót til að æfa ykkur. Verið þið búnir að æfa ykkur og verið tilbúnir. Ég er að bjóða upp á mikla gæs og árangur og aðstæður eins og þær gerast bestar. Þá þýðir ekki að vera koma með skot frá afa úr pappa eða eitthvað slíkt. Ég hef hins vegar lært að ég verð að keyra mig mikið niður því það eru ekki allir eins og maður sjálfur og margir sem hingað koma eru ekki endilega mjög vanir mikilli veiði en ég geri kröfu um að menn séu tilbúnir í þetta. Búnir að æfa sig og þekki byssuna sína og eigi möguleika á að ná árangri.“

Feðgaveiði. Magnús Hrafn Hafliðason tekur sjálfu. Í miðjunni er svo Hafþór Hafliðason og sjálfur gamli lengst til vinstri. Þetta var magnaður morgun.

„Þú ert enginn helvítis hestamaður“

Hafliði er einhver veiðisjúkasti maður sem hefur alist upp á Íslandi og er þó af nógu að taka á því sviði. „Já. Ég var hræðilegur og vorkenni pabba stundum þegar ég hugsa til baka. Þegar ég var sjö ára og fékk ekki að fara með á rjúpu þá grenjaði ég úr mér lifur og lungu þar til hann gafst upp og tók mig með. Ég man líka eftir honum að bera mig þvers og krus yfir Stóru Laxá svo ég kæmist til að veiða næsta hyl. Grenjandi í Vatnamótunum að draga hundrað kílóa Ó. Johnson og Kaaber kaffipoka fullan af sjóbirtingum. Ég er bara svona af náttúrunni gerður. Auðvitað er ég búinn að vera á kafi í hestamennsku og unnið heimsmeistaratitla, Norðurlandameistaratitla, Íslandsmeistaratitla, Reykjavíkur­meistaratitla, verið með fyrirlestra og sýningar í Moskvu, Sankti Pétursborg, riðið um Madison Square garden, þá hef ég alltaf sagt við sjálfan mig. „Þú ert enginn helvítis hestamaður. Þú ert veiðimaður.“ Í eðlinu er ég rosalega mikill veiðimaður, þó ég segi sjálfur frá.“ Hafliði er búinn að gera allt í veiði, hvort sem það er með stöng eða byssu. Þetta viðtal er takmarkað við Ármót og gæsaveiði því annars yrði það of efnismikið.

Þegar líður á haustið breytist eitt og annað í gæsaveiðinni. Þegar komið er fram í síðari hluta október eru dagarnir orðnir styttri og menn vakna á kristilegri tíma. En eins og Hafliði bendir á þá gerist það oft á þessum tíma að hann er hættur að tína upp fallnar gæsir þegar atgangurinn er mikill og hópur eftir hóp hellist inn í akurinn. „Fyrri hluta tímabilsins þarftu að hreinsa allt upp. Ég hleyp á eftir hverri einustu gæs. Kúnninn fær ekki að standa upp. Ég er oft spurður af hverju ég sé ekki með hunda í að tína upp. Hund? Ég er hundurinn. Ég er fljótari að hreinsa upp gæsir en hundur. Ég tek átta gæsir í einu á meðan að hundhelvítið tekur bara eina, svara ég.“

Feðgaveiði. Magnús Hrafn Hafliðason tekur sjálfu. Í miðjunni er svo Hafþór Hafliðason og sjálfur gamli lengst til vinstri. Þetta var magnaður morgun.

Danadrottning, Björk og Matthías

Talið berst að álftinni. Hafliði segir að kerfið sem sé búið að búa til sé algert rugl. „Margrét Danadrottning sagði að álftin væri fallegasti fugl Evrópu. Það er bara dauðans sannleikur hjá henni. Matthías Jochumsson samdi svo mörg ljóð um álftina og svani. Þau eru sannleikur líka. Björk söngkona bullaði og fór í einhverjum álftabúningi upp á svið úti í heimi. Svo má ekki gleyma einhverju fallegasta ballet sem saminn hefur verið. Svanavatnið. Hann er um álftina. Þetta allt hefur leitt til friðunar álftarinnar. En hugsaðu þér svo. Ríkið er að styrkja bændur til að rækta korn. Það er að hámarki fimmtíu prósent líkur að takist að rækta korn hér á landi á hverju ári. Það eru hámarkslíkur. Til hvers að vera að styrkja fimmtíu prósent árangur og jafnvel engan. Ég sæki aldrei um styrk. Dettur það ekki í hug. Ríkið styrkir bændur líka vegna ágangs andfugla. Andfugla. Það þorir enginn að segja vegna ágangs álfta. Það fer engin gæs eða önd inn í kornakur nema á eftir álftinni. Álftin ryður korninu niður og opnar leið fyrir hina fuglana. Þetta er bara eins og að fá lamb inn í akur. Ég passa mig því á að vera nógu tímanlega og opna einn glugga fyrir þjófana og stýri því hvar þær fara inn. Því þær ráðast alltaf á akrana. Eina leiðin er að hafa stjórn á þessu.“

Hafliði vill að styrkjum til kornræktar verði hætt. Hann telur illa farið með skattfé að ausa peningum í þetta. Hann segir næsta skref að fækka álftinni með skipulögðum hætti. Hann fullyrðir líka að nú þegar sé álft skotin í hundruða tali og grafin með stórvirkum vinnuvélum sem aftur leiðir til þess að tófan blómstrar sem aldrei fyrr. „Ég hef séð myndir af heyvögnum sem hafa verið fylltir af álftum og beltagröfur grafa stórar gryfjur til að grafa þær. Þetta finnst mér ógeðslegt frá a til ö. Tófunni hefur líka fjölgað rosalega og hér í Rangárþingi ytra eru fleiri tófur en kettir og hundar. Ég vann þrjú greni bara í landinu hjá mér í fyrra,“ upplýsir Hafliði. Hann nefnir líka til sögunnar kjarkleysi þingmanna og ráðherra að þora ekki að takast á við álftina. Hann segir þennan stórvaxna snjóhvíta fugl vera gríðarlegan skaðvald á Suðurlandi. Hún sé það ekki um allt land en á Suðurlandinu þurfi að grípa til aðgerða.

Sæla er enskur bendir. Afbragðs veiðihundur.

Talningar á grágæs á Íslandi og á Bretlandseyjum hafa bent til þess að grágæs hafi fækkað mikið. Nú eru margir sem telja að talningarnar hafi ekki náð að gefa rétta mynd af stofnstærðinni. Hafliði er einn af þeim. „Hvað þá með sex til sjö þúsund gæsirnar sem voru í ökrunum hjá mér, eftir að talningu lauk?“ Spyr hann á móti. Af öllum þeim fjölda gæsa sem veiðast að Ármótum ár hvert er innan við fimm prósent heiðagæs og aðeins verður vart við helsingja. Hins vegar segist Hafliði feginn því að blesgæsin sé orðin afar stygg og komi hún lítið í kornið. Hún sé meiri mýrarfugl og kunni betur við sig í nýrækt en í korni.

Á hverju ári nú orðið eru skotnar nokkrar snjógæsir sem Hafðliði segir að séu flækingar og hann hefur einu sinni skotið Kanadagæs. Hann segir að oft komi rjúpnahópar sem fljúgi yfir akrana. Þá hafi bjargdúfan heldur betur náð sér á strik og tengir hann það líka korninu. „Ég kalla það mikið þegar þú ert kannski að sjá tvo til þrjá hópa á dag sem telja hundrað til þrjú hundruð dúfur.“

Við kveðjum Hafliða stórveiðimann, lífskúnstner og jú líka hestamann. Fyrstu gæsaflotarnir fara að mæta að Ármótum frá vetrarstöðvunum. Þær stoppa og kíkja eftir kornleyfum frá því fyrra. Svo er farið að huga að næstu kynslóð og koma henni á legg. Svo mætir öll fjölskyldan til Hafliða í haust.